ارزشيابي اسلامي
امام رضا (ع) مي‌فرمايد:
«ليس منّا من لم يحاسب نفسه نفسه في كل يوم...»
«از ما نيست كسي كه هر روز خود را ارزيابي نكند...»
امام صادق (ع) مي‌فرمايد: كسي كه دو روزش يكسان باشد او مغبون است. اگر كسي هر روز بهتر از ديروز باشد ديگران به حال او قبطه مي‌خورند اگر كسي روز بعدش بدتر از روز قبلش باشد ملعون است و كسي كه رشد و نموي در خود نبيند او در حال نقص و شكست به سر مي‌برد و براي اين چنين فردي مُردن بهتر از ادامه اين گونه حيات است.
ارزشيابي عملكردي
امام علي (ع) در حكمت 92 نهج البلاغه مي‌فرمايد:
بي‌ارزش‌ترين دانش، دانشي است كه بر سر زبان است و برترين علم، علمي است كه در اعضاء و جوارح آشكار است.
ارزشيابي پاياني
خداوند در قرآن در سوره حاقه مي‌فرمايد:
كسي كه در قيامت كتاب اعمالشان را به دست راست او بدهند مي‌گويد:
«اينك بياييد و نامه عمل مرا بخوانيد من به اينكه به حسابم رسيدگي خواهد شد اطمينان داشتم»
و در توصيف كساني كه نامه عملشان به دست چپشان داده مي‌شود گويند:
اي كاش اين نامه به دست من داده نمي‌شد و من باور نمي‌كردم كه روز حسابي است و كسي كه روز قيامت را باور نداشته باشد و در يك زندگي خوش باشد در بهشتي برين كه ميوه‌هايش در دسترس است مي‌فرمايد: بخوريد و بياشاميد گوارايتان باد آنچه در روزهاي گذشته پيش فرستاده‌ايد.
اركان يادگيري از ديدگاه ائمه اطهار و دانشمندان
|
|
شأن حداقل يادگيري |
شأن حداكثر يادگيري |
|
امام علي (ع) |
پست‌ترين دانش، دانشي است كه در زبان جاري است |
بهترين دانش، دانشي است كه در جوارح و اركان جاري شود |
|
امام صادق (ع) |
علم مسموع (شنيده شده) |
علم مطبوع (توليد شده و خلق شده) |
|
افلاطون |
يادگيري دانستن |
عمل كردن ـ باور كردن ـ عشق ورزيدن |
|
برونز |
يادگيري كسب معلومات جديد |
تسخير و دگرگون سازي معلومات |
ارزشيابي سنتي
ـ در ارزشيابي سنتي مفهوم امتحان جدا از آموزش معلم است.
ـ و هدف سنجش حافظه‌ها، بررسي پاسخ‌هاي مورد انتظار معلم از دانش‌آموز است.
ـ دانش‌آموز مفاهيم و مطالب آموزشي را فقط براي كسب نمره و افزايش معدل مي‌آموزد.
ـ جو نمره گرايي و پاسخ مداري و حافظه سنجي، راه را بر علاقه‌ها و رغبت‌ها مي‌بندد.
پرسشهاي تدريجي و ارزشيابي تكويني به صورت عملي و در تعامل با دانش‌آموزان روشنگر دو مطلب است.
1ـ كاستي‌هاي روش كار معلم و حركت به سوي اصلاح آن
2ـ سطح يادگيري دانش‌اموز و خطاها و بدفهمي‌ها
ارزشيابي در نظام آموزش و پرورش مستلزم بازنگري در سه سطح هدف روش ابزار است
هدف:
در اين بعد به تعليم و تربيت در حوزه عواطف مربوط به رشد اخلاقي ـ نگرشها ـ مهارتها معطوف مي‌باشد.
روش:
روشهاي ارزشيابي كه متأثر از روش ياددهي ـ يادگيري است كه سختگيريهاي نادرست موجب عوارض روحي ـ رواني خاصي است روي گردان شده و به بهود روش يادگيري و رسيدن به استنباط، تجربه دروني و تكامل انديشه مي‌انجامد.
ابزار:
بايد از كمترين امكانات يعني مداد و كاغذ استفاده كرد و بر عملكرد فرد با استفاده از روش مشاهده و مصاحبه تكيه كرد. و در‌آزمونهاي عملكردي بايد فرآورده‌ها و بازده‌هاي يادگيري را سنجيد و فرايند و مراحل كار را نيز آزمون كرد.
ارزشيابي سنتي و اثرات ارزيابي نهايي
در آموزش و پرورش
محدود شدن اهداف آموزش و پرورش:
آزمون‌هاي نهايي تنها موجب نتايج آموزش و پرورش از بعد كمي مي‌باشد. و اين باعث شده كه بسياري از اهداف آموزش و پرورش كه جنبه فرايندي داشته و بسياري اهداف كيفي در آزمون‌ها مورد سنجش قرار نگيرد.
در اين راستا آموزش و پرورش نتوانسته بسياري از اهداف مهم از قبيل مهارتهاي تفكر و خلاقيت، پرورش نوع دوستي و احترام به ديگران، پرورش همكاري و مسئوليت پذيري، ايجاد گرايش‌هاي زيبايي شناختي و... ارزيابي به عمل آورد. و اين اهداف به صورت آشكار يا پنهان از حيطه كار آموزش و پرورش خارج شده و اگر پرداخته شود فقط در زمينه اطلاعات شناختي به افراد منتقل شده است و تلاشي جهت تحقق واقعي اين اهداف نشده است.
محدود كردن دانش‌آموزان به اطلاعات محدود و معين باعث شده كه نوعي يكساني در ميان افراد ايجاد شده و اين يكساني به معني عدم آگاهي از بسياري از زمينه‌هاي علمي و فناوري است.
اضطراب:
اضطراب در حد مطلوب و در مقياس كم باعث حركت و فعاليت انسان مي‌شود و اگر از حد خود بالاتر رود باعث كاهش عملكرد انسان مي‌شود.
محدود كردن خلاقيت:
پرورش خلاقيت و تفكر يكي از هدفهاي مهم نظام تربيتي است زيرا انسانهاي خلاق مي‌توانند جامعه پويا و توسعه يافته ايجاد كنند بنابراين هر نوع اقدام جهت خلاقيت مهم خواهد بود.
وجود ارزيابي نهايي به عنوان مانعي براي بروز خلاقيت شناخته مي‌شود.
رقابت بين فردي:
اين رقابت باعث تحرك و انگيزه در تعداد كمي از دانش‌آموزان مي‌شود. اما به دليل مشكلات فراوان مضر شناخته مي‌شود.
مشكلات ناشي از رقابت:
احساس حقارت در شكست خوردگان كه اكثريت هستند
اضطراب در افرادي كه رقابت مي‌كنند
عدم همكاري بين افراد رقيب و عدم شكوفايي تمام توان افراد نخبه و برجسته، اكتفا به پيشرفت اندكي بيشتر از ديگران، حسادت، غرور و خودبزرگ بيني و...
ارزيابي افراد و مقايسه آنها مي‌تواند به اين رقابتها نتايج زيان‌بار دامن زند
تقلب
از عوارض ارزشيابي پاياني و خصوصاً سرنوشت‌ساز، فراهم آوردن زمينه تقلب در دانش‌اموزان است.
هر چه فردي عملي را مرتكب شود به آن عمل بيشتر متعهد مي‌شود اگر دانش‌آموز مرتكب يك تقلب كوچك شود، نسبت به تقلب نگرش مثبت‌تري پيدا مي‌كند و در آينده احتمال تكرار چنين رفتاري افزايش مي‌يابد.
شباهت‌ها و تفاوت‌هاي ارزشيابي كيفي در مقايسه با ديگر انواع ارزشيابي
شباهت‌ها:
1ـ آزمون پذيري (كتبي ـ فردي)
2ـ وجود مردودي
3ـ دارا بودن ارزشيابي آغازين ـ تشخيصي ـ مرحله‌اي
تفاوت‌ها:
1ـ تغيير مقياس فاصله‌اي (20-0) به مقياس ترتيبي
2ـ تغيير تأكيد از ارزشيابي پاياني به ارزشيابي تكويني
3ـ تنوع بخشي به ابزارهاي جمع‌آوري اطلاعات
4ـ تغيير در ساختار كارنامه
5ـ تغيير در مرجع تصميم گيرنده درباره ارتقاء دانش‌آموزان
6ـ توجه همه جانبه به تمامي جنبه‌هاي رشد